Κάποιοι άνθρωποι μοιάζουν να έχουν γεννηθεί κάτω από ένα άστρο που τους οδηγεί κατευθείαν στο πεπρωμένο τους. Μια τέτοια περίπτωση είναι κι αυτή του Ρομπέρτο Μπόλλε: το μπαλέτο τον βρήκε μόλις στα επτά του χρόνια σε ένα χωριό του Πιεμόντε όπου δεν υπήρχε καν σχολή χορού. Κι όμως, πέντε χρόνια αργότερα φοιτούσε στη σχολή μπαλέτου στη Σκάλα του Μιλάνου, όπου στα δεκαπέντε του τράβηξε την προσοχή του ίδιου του Ρούντολφ Νουρέγιεφ. Αυτό υπήρξε το ξεκίνημα μιας πορείας ονειρικής. Ο Ρομπέρτο Μπόλε θα βρεθεί στην Αθήνα, όπου θα χορέψει ως πρωταγωνιστής στην παράσταση «Ο χορός του Γαλαξία», μιας έμπνευσης του μυθικού σχεδιαστή μόδας Pierre Cardin. Με αυτή την αφορμή, μας μίλησε για τη ζωή του, τους σταθμούς της λαμπρής καριέρας του, αλλά και για την επιβλητική παράσταση που θα χαρούμε το Σάββατο 4 Οκτωβρίου στη σκηνή του Christmas Theatre.
Πώς ένα πολύ μικρό αγόρι από το Πιεμόντε ανακαλύπτει τον χορό και τον κάνει κέντρο της ζωής του; Πώς συνέβη;
Λοιπόν, μια πολύ στενή μου φίλη που πηγαίναμε μαζί στο σχολείο φοιτούσε σε μια σχολή μπαλέτου εκεί. Ξεκίνησα απλώς επειδή ήμουν περίεργος να δω πώς ήταν. Στον ελεύθερο χρόνο μας μου έδειχνε τις κινήσεις του μπαλέτου. Έτσι δοκίμασα να παρακολουθήσω πρώτη φορά μάθημα μπαλέτου. Έτσι ξεκίνησα, σε μια πολύ μικρή σχολή. Δηλαδή, δεν ήταν καν πραγματική σχολή μπαλέτου. Ήταν ένα γυμναστήριο όπου ένας δάσκαλος μπαλέτου έδινε μαθήματα δύο φορές την εβδομάδα. Προέρχομαι από ένα πολύ μικρό μέρος στην εξοχή στη βόρεια Ιταλία. Αυτός ο δάσκαλος ερχόταν από το Τορίνο στο μικρό μέρος όπου έμενα με την οικογένειά μου για να δώσει μαθήματα μπαλέτου. Και φυσικά, επειδή μου άρεσε πάντα η κίνηση και ήμουν ένα πολύ δραστήριο παιδί, μου άρεσε επίσης να κινούμαι πάνω στη μουσική, γι’ αυτό με τράβηξε αμέσως το μπαλέτο. Έμεινα εκεί για δύο χρόνια και μετά πέρασα σε μια μεγαλύτερη σχολή μπαλέτου για άλλα τρία χρόνια μέχρι που έγινα 11-12 ετών, και τότε γράφτηκα στη σχολή μπαλέτου στο Μιλάνο, στη La Scala.
Και εκεί σε ανακάλυψε ο ίδιος ο Ρούντολφ Νουρέγιεφ.
Ναι, όταν ήμουν 15 χρονών στη Σκάλα του Μιλάνου. Μαζί με άλλους μαθητές, παίρναμε μέρος στην παραγωγή του «Καρυοθραύστη» και εκείνος ήρθε στη Σκάλα του Μιλάνου για να το χορογραφήσει. Έτυχε να βρίσκομαι σε ένα στούντιο μπαλέτου και να κάνω εξάσκηση μόνος μου μια μέρα, και ήρθε στο στούντιο για ζέσταμα και προπόνηση -ακόμα κι αν ήταν μεγάλος τότε, κάθε μέρα προπονούνταν μόνος του. Ήταν σαν να συνάντησα το πεπρωμένο μου εκείνη τη στιγμή: όπως είπα, ήμουν 15, πολύ νέος, δεν υπήρχε άλλη ευκαιρία εκείνη την εποχή. Θυμάμαι ότι μου ζήτησε να του δείξω τι ήμουν ικανός να κάνω. Άρχισα να του δείχνω διάφορα πράγματα, ασκήσεις στη μπάρα. Μετά μου έκανε διορθώσεις και με έβαλε να επαναλάβω μερικές ασκήσεις -όλα αυτά, για περίπου μισή ώρα με 40 λεπτά. Μου πρότεινε να κάνω τον ρόλο του Τάτζιο στο «Θάνατος στη Βενετία», την παραγωγή που θα έκανε μετά από λίγους μήνες. Αλλά δεν μου έδωσαν την άδεια να το κάνω, επειδή ήμουν πολύ μικρός. Αυτή η συνεργασία λοιπόν τελικά δεν έγινε, αλλά παρόλα αυτά, η γνωριμία με τον Νουρέγιεφ και η ευκαιρία να με επιλέξει, με έκαναν να νιώσω πολύ, πολύ ξεχωριστός. Και ήταν σημαντικό βήμα για μένα απλώς και μόνο να ξέρω ότι αυτή θα μπορούσε να είναι η ζωή μου και το μέλλον μου.
Και πραγματικά αυτή ήταν η ζωή σου μετά από αυτό. Για όλους εμάς που αγαπάμε τον χορό, ο Νουρέγιεφ είναι ένα σύμβολο, κάποιος που όλοι θαυμάζαμε. Ήμουν πολύ νέος, αλλά είχα την τύχη να τον παρακολουθήσω να χορεύει. Αναρωτιέμαι πώς ήταν. Πώς ήταν η γνωριμία μαζί του; Πώς ήταν ως άνθρωπος;
Μαζί μου ήταν πολύ καλός, αλλά εγώ ήμουν 15! Ήμουν πολύ νέος και πολύ χαριτωμένος τότε. Οπότε ήταν πολύ καλός μαζί μου, ήταν πραγματικά πολύ σεβαστικός και ευγενικός. Αλλά περάσαμε μαζί μόνο εκείνη τη στιγμή που περιέγραψα και μια άλλη φορά κατά τη διάρκεια της πρόβας, όταν με πλησίασε και μου έκανε διορθώσεις. Ξέρω ανθρώπους που συνεργάστηκαν μαζί του και λένε πως είχε δύσκολη προσωπικότητα. Μπορούσε να γίνει αρκετά αγενής και μερικές φορές ακόμη και λίγο επιθετικός. Αν δεν του άρεσε κάτι, δεν ήταν εύκολο για τους ανθρώπους γύρω του να το διαχειριστούν. Αλλά δεν το βίωσα αυτό επειδή δεν είχαμε το χρόνο. Στην πραγματικότητα σεβόταν και το νεαρό της ηλικίας μου.
Και συνεχίσατε στη Σκάλα του Μιλάνου. Και πολύ νέος γίνατε πρώτος χορευτής εκεί.
Ναι. Από όταν ήμουν 19 ετών, στη Σκάλα του Μιλάνου άρχισα αμέσως να παίζω μερικούς σολιστικούς και κύριους ρόλους. Ο πρώτος μου βασικός ρόλος ήταν ο Ρωμαίος όταν ήμουν 20, και ένα χρόνο αργότερα, πάλι με τον Ρωμαίο, προήχθην σε πρώτο χορευτή. Έτσι, πρώτος χορευτής στα 21. Με αυτή την προώθηση, ξεκίνησα μια καριέρα ως προσκεκλημένος καλλιτέχνης, επειδή τύχαινε κάποιοι άνθρωποι να με προσέξουν, να θέλουν να κάνω κάποιο ρόλο και να με προσκαλούν αμέσως. Όπως στον Καναδά: πρώτη φορά όταν ήμουν 21 ετών, χόρεψα στο Εθνικό Μπαλέτο του Καναδά στο Τορόντο, και αμέσως μετά στο Λονδίνο με το Εθνικό Μπαλέτο της Αγγλίας και μετά από δύο χρόνια στο Βασιλικό Μπαλέτο. Συνέβη πραγματικά πολύ, πολύ γρήγορα στην αρχή, ήταν απροσδόκητο για μένα επειδή δεν ένιωθα έτοιμος γι’ αυτό, φοβόμουν ότι ξαφνικά θα τελειώσει. Μου ζητήθηκε να πάω να χορέψω ως προσκεκλημένος κι έτσι άρχισα να ταξιδεύω σε όλο τον κόσμο σε πραγματικά πολύ νεαρή ηλικία. Και αυτό μου έδωσε τη μεγάλη ευκαιρία να ζήσω, να ταξιδέψω, να γνωρίσω και να συνεργαστώ με πολλές μπαλαρίνες και χορογράφους. Να έχω απίστευτες εμπειρίες.
Ναι, είναι μια καριέρα σαν όνειρο. Αλλά ήσουν πραγματικά πολύ νέος όταν ξεκίνησες. Σκέφτηκες ποτέ: «Εντάξει, όλοι με θέλουν. Είμαι ο καλύτερος. Είμαι ένα μεγάλο αστέρι»; Σε επηρέασε αυτό;
Όχι, όχι, ήμουν στην πραγματικότητα αρκετά φοβισμένος. Και ένιωθα επίσης αρκετά αγχωμένος. Δεν ήμουν απόλυτα σίγουρος για τις δυνατότητές μου. Ένιωθα ότι όλα όσα βίωσα εκείνη την εποχή ήταν στην πραγματικότητα πάνω από τις δυνάμεις μου. Δεν ήταν εύκολο για μένα να αντιμετωπίσω το άγχος και την τόση δημοσιότητα σε κάποιες από τις εμφανίσεις μου, όπως στο Λονδίνο με τη βασιλική οικογένεια και τη μεγάλη εκδήλωση με την πριγκίπισσα Νταϊάνα και την πριγκίπισσα Μαργαρίτα. Συνέβαιναν πολλά στην αρχή. Και μετά ήταν το Χρυσό Ιωβηλαίο, το 2022. Είχα αυτές τις μεγάλες ευκαιρίες, αλλά στην πραγματικότητα δεν είχα τόση αυτοπεποίθηση, πίστη στον εαυτό μου. Προσπαθούσα να αντιμετωπίσω την ανασφάλειά μου εκείνη την εποχή.
Υπάρχει κάτι άλλο που αναρωτιέμαι: συνεχώς, από πολύ τρυφερή ηλικία έζησες στον κόσμο του μπαλέτου, ο οποίος έχει πολύ αυστηρή πειθαρχία. Φαντάζομαι ότι η ζωή σου ήταν πολύ δομημένη. Δεν ζούσες όπως οι περισσότεροι νέοι άνδρες που μπορούν να βγουν έξω, να διασκεδάσουν, να πιουν, να ξενυχτήσουν, να κάνουν ό,τι θέλουν, να φάνε ό,τι θέλουν. Δεν ένιωσες ποτέ ότι αυτή η πίεση ήταν υπερβολική; Για τους περισσότερους αυτό μάλλον δεν θεωρούνταν φυσιολογική ζωή.
Ακριβώς. Απολύτως. Αυτό είναι σωστό. Υπήρξε μια στιγμή, μια περίοδος για μερικά χρόνια στη σχολή μπαλέτου όπου πραγματικά ένιωσα πως όλο αυτό ήταν πάρα πολύ για να το διαχειριστώ. Τα τελευταία δύο χρόνια. Όταν ήμουν 17-18, είχαμε πολλές, πολλές ώρες στη σχολή μπαλέτου. Και μετά το βράδυ πηγαίναμε στο κανονικό σχολείο για να διαβάσουμε. Ξεκινούσαμε με το πρώτο μάθημα στο θέατρο 8:30 το πρωί. Και τελειώναμε, το διάβασμα με όλα τα κανονικά μαθήματα -μαθηματικά, λογοτεχνία, γεωγραφία- περίπου 10:30 το βράδυ. Κάθε μέρα! Σχεδόν χωρίς διάλειμμα. Στο τέλος ήμουν εντελώς εξαντλημένος, κόντευα να πάθω burnout. Ήταν η πιο έντονη περίοδος της ζωής μου αυτά τα έτη σπουδών ήταν σκέτη τρέλα. Μετά από αυτό, ένιωσα ότι έχω πολύ χρόνο για τον εαυτό μου. Ακόμα και τώρα όταν στη ζωή πρέπει να κάνω πολλά πράγματα, δεν συγκρίνεται με εκείνη την περίοδο που ήταν σαν κάθε στιγμή να αφορούσε τη μελέτη: «Προετοιμάσου! Να είσαι έτοιμος! Μελέτησε περισσότερο!» Ήταν ασταμάτητο. Μετά από αυτό, ένιωσα ότι μπορούσα τα πάντα. Φυσικά, υπάρχουν περίοδοι μέσα στη χρονιά, ακόμη και πρόσφατα, όπου δουλεύω σχεδόν 24 ώρες. Ειδικά όταν πρέπει να προετοιμαστώ για μια τηλεοπτική εκπομπή και ταυτόχρονα να χορέψω στο θέατρο. Μετά πρέπει να μαγνητοσκοπήσεις μια τηλεοπτική εκπομπή, να κάνεις πολλά πράγματα ταυτόχρονα, να δεις ποιοι θα είναι οι άνθρωποι που θέλεις να προσκαλέσεις… Έχεις τόσα πολλά πράγματα να οργανώσεις και να κάνεις στη σκηνή και στην τηλεόραση. Υπάρχουν και τρελές περίοδοι. Αλλά διαρκούν ίσως ένα μήνα και μετά γίνεται ευκολότερο, έχω μόνο παραστάσεις ή κάτι άλλο. Μπορώ να το αντιμετωπίσω αυτό. Και είμαι αρκετά εντάξει με το άγχος. Δεν είμαι κάποιος που αγχώνεται πολύ εύκολα.
Ας μιλήσουμε λίγο για το project που θα σε φέρει στην Αθήνα και το κοινό της, στον “Χορό του Γαλαξία”. Πώς συναντήθηκαν οι δρόμοι σας με τον οίκο Pierre Cardin και αυτό το έργο;
Η αλήθεια είναι οτι ο Rodrigo Cardin, ένας από τους κοντινούς συγγενείς του Pierre Cardin, με προσέγγισε πριν από μερικά χρόνια όταν, είχε την ιδέα να κάνει αυτό το έργο, που παρουσιάσαμε πριν από μερικά χρόνια στη Γαλλία. Είχε την ιδέα να κάνουμε κάτι που θα συνδυάζει τον χορό, το μπαλέτο, με την επιστήμη. Κάτι που να συνδυάσει αυτούς τους δύο κόσμους που είναι πολύ διαφορετικοί, κάτι απροσδόκητο. Και αυτό μαζί με οπτικά εφέ, με βίντεο και μουσική γραμμένη ειδικά για την παράσταση. Και να εξερευνήσει το σύμπαν, τη δημιουργία του σύμπαντος μαζί με έναν αφηγητή, αλλά και με το μπαλέτο. Με ενδιέφερε και με γοήτευσε αυτή η ιδέα, να μην πρόκειται για μια συνηθισμένη βραδιά μπαλέτου ή μια βαρετή επιστημονική διάλεξη. Αλλά ο συνδυασμός και των δύο να δημιουργεί στον θεατή το ενδιαφέρον να ακούσει, να μάθει, να καταλάβει περισσότερα για την επιστήμη, το σύμπαν, τη δημιουργία. Και ταυτόχρονα να έχει την ευκαιρία να δει καλλιτέχνες να εμφανίζονται στη σκηνή ζωντανά σε συνδυασμό με οπτικά εφέ.
Ξέρω ότι έχεις σχέση με τον κόσμο της μόδας. Έχεις υπάρξει καλεσμένος και συμμετέχων σε πολλές επιδείξεις μόδας.
Ναι, πολλές φορές. Ως Ιταλός ήταν πολύ εύκολο για μένα, επειδή το Μιλάνο είναι μια από τις πρωτεύουσες της μόδας. Και από τότε που έγινα πρώτος χορευτής στη Σκάλα του Μιλάνου με έχουν προσκαλέσει πολλοί στιλίστες και οίκοι μόδας, με πρώτους τους ιταλικούς οίκους. Επειδή το να είσαι ο κορυφαίος χορευτής του μεγαλύτερου θεάτρου στην Ιταλία –και σίγουρα ενός από τα μεγαλύτερα στον κόσμο- και το να είσαι νέος και ευπαρουσίαστος βοηθάει. Έτσι με κάλεσαν αμέσως ο Armani και οι Dolce Gabbana. Έτσι είχα την ευκαιρία να τους γνωρίσω όλους. Το να ζεις στην ίδια πόλη κάνει τα πάντα πιο προσιτά και απλά.
Μια άλλη πλευρά σου είναι ότι είσαι επίσης πρέσβης καλής θέλησης της Unicef. Αυτή η συγκεκριμένη παράσταση υποστηρίζει επίσης το έργο του Ιδρύματος «Ελληνική Δράση Αφρικής». Πες μου λίγα πράγματα για αυτή την πλευρά της δουλειάς σου.
Ξεκίνησα πολύ νέος, στα 23 μου διορίστηκα πρεσβευτής της UNICEF. Πάντα πίστευα ότι οι άνθρωποι που έχουν μια δημοσιότητα, που βρίσκονται στην σκηνή και στα φώτα, πρέπει να χρησιμοποιήσουν αυτήν την δημοσιότητα για να κάνουν κάτι για τους άλλους ανθρώπους, αυτούς που δεν μπορούν να το κάνουν μόνοι τους. Να ευαισθητοποιήσουν το κοινό, να κάνουν συγκέντρωση χρημάτων. Έτσι, όταν ξεκίνησα με τη UNICEF, βρέθηκα και εγώ στην Αφρική μερικές φορές, πήγα μερικά ταξίδια στην Κεντροαφρικανική Δημοκρατία και το Νότιο Σουδάν μαζί τους. Και ήταν πραγματικά εκπληκτικό να βλέπω πώς εργάζονται εκεί οι άνθρωποι της UNICEF, τι σπουδαίο έργο κάνουν. Τώρα έχω και το δικό μου ίδρυμα που ξεκίνησα πριν από ενάμιση χρόνο, και κάνουμε πολλά στον κοινωνικό τομέα για την ένταξη, για το μπαλέτο, για τους ανθρώπους που μπορεί να είναι λιγότερο τυχεροί, για να φέρουμε το μπαλέτο στο σχολείο για αυτούς που δεν έχουν εύκολη πρόσβαση σε αυτή τη μορφή τέχνης
Είσαι κυρίως διάσημος για τις παραστάσεις μπαλέτου σου. Αλλά είχα την τύχη να σε παρακολουθήσω και να χορεύεις Μπολερό του Μωρίς Μπεζάρ, που είναι ένα άλλο είδος, μια άλλη χορευτική γλώσσα. Πώς συνέβη αυτό;
Το Μπολερό στην χορογραφία του Μπεζάρ είναι κλασσικός-σύγχρονος χορός. Έχει μπει στο ρεπερτόριο της σκάλας του Μιλάνου και στην Όπερα του Παρισιού. Δηλαδή ερμηνεύεται από κλασσικές ομάδες. Και ήμουν πολύ τυχερός που είχα αυτή την ευκαιρία να ερμηνεύσω τον κεντρικό ρόλο για πρώτη φορά το 2018, και από τότε είναι ένας από τους αγαπημένους μου ρόλους. Έχουμε μια παράσταση εδώ στο Μιλάνο, στη Σκάλα την επόμενη εβδομάδα που θα χορέψω το Μπολερό. Είναι πραγματικά μοναδικό, ένα από αυτά τα αριστουργήματα που είναι τόσο καταπληκτικό να τα ερμηνεύεις στη σκηνή επειδή η μουσική, το σκηνικό, ο φωτισμός, όλα είναι απλά εμβληματικά.
Όπως είπες, είναι ένα κομμάτι που είναι κλασικό-σύγχρονο. Δεν μπήκες ποτέ στον πειρασμό, με την πάροδο του χρόνου, να κινηθείς προς τον σύγχρονο χορό, σε ένα διαφορετικό είδος από αυτό στο οποίο έχεις διακριθεί;
Λίγο, ναι, παρόλο που ξέρω ότι η αίσθηση και το αποτύπωμά μου είναι κλασικά, οπότε δεν θα κινούμουν ποτέ ή δεν θα έπαιζα όπως κάποιοι καθαρά σύγχρονοι χορευτές και καλλιτέχνες. Θα έχω πάντα αυτή τη βάση και αυτό μου αρέσει. Ο τρόπος που χορεύω είναι ο βασικός κλασικός, οπότε το προτιμώ. Φυσικά, μου αρέσει να επεκτείνομαι και να δοκιμάζω κάτι νέο και να πηγαίνω προς τον σύγχρονο, αλλά παρόλα αυτά, ακόμα και όταν πειραματίζομαι ή προσπαθούμε με χορογράφους στο στούντιο, σταματάμε εκεί όπου μπορώ ακόμα να νιώθω άνετα, χρησιμοποιώντας την κλασική μου βάση για τον σύγχρονο τρόπο.
Ένα από τα λίγα μειονεκτήματα του μπαλέτου είναι ότι πάντα υπάρχει ένα σημείο όπου οι χορευτές σταματούν. Όταν έπαιρνα συνέντευξη από τη Sylvie Guillem, ήταν περίπου στην ηλικία σου και μου ανακοίνωσε ότι επρόκειτο να σταματήσει. Πώς βλέπεις λοιπόν το μέλλον σου στον χορό τώρα;
Ξέρω άτι η ερμηνεία στη σκηνή δεν είναι για πάντα. Θέλω να χορεύω για όσο θα απολαμβάνω να ερμηνεύω πάνω στη σκηνή. Δεν ξέρω αν θα είναι για μία, δύο, τρεις, πέντε φορές. Μέχρι στιγμής έχω προγραμματισμένες παραστάσεις μέχρι τον Νοέμβριο του επόμενου έτους. Δηλαδή προς το παρόν δεν υπάρχει κάτι τέτοιο στον ορίζοντα. Αλλά, είναι δύσκολο να πω. Φυσικά και το ξέρω ότι δεν θα το κάνω για πάντα. Προσπαθώ λοιπόν να εκτιμώ κάθε στιγμή της ηλικίας μου. Και ειλικρινά είμαι πολύ ευγνώμων για όσα μπορώ ακόμα να κάνω στη σκηνή, επειδή το να είσαι 50 και να μπορείς να ανέβεις στη σκηνή για να χορέψεις και να εμφανιστείς με οποιονδήποτε τρόπο, είναι ένα πολύ μεγάλο δώρο. Οι περισσότεροι χορευτές σταματούν όταν είναι 40 ή 45 ετών, οπότε είμαι ήδη πολύ, πολύ τυχερός και είμαι ευγνώμων γι’ αυτό. Δεν ξέρω μέχρι πότε θα χορεύω, αλλά μέχρι στιγμής, είναι φανταστικό.
Τι να περιμένει το ελληνικό κοινό να συμβεί στη σκηνή στις 4 Οκτωβρίου;
Λοιπόν, εμείς από την πλευρά του μπαλέτου θα προσπαθήσουμε να δείξουμε κάτι πολύ ξεχωριστό. Υπάρχει μια νέα ομάδα από την Ιταλία, από την Τοσκάνη, με έναν φανταστικό χορογράφο, τον Philip Craft, είναι το Nuovo Balletto di Toscana. Και είναι πολύ σύγχρονοι. Έτσι, εγώ και η Tatiana θα ερμηνεύσουμε κυρίως νεοκλασικό μπαλέτο και σόλο και οι χορευτές από το Nuovo Balletto di Toscana θα είναι πολύ σύγχρονοι, με εξαιρετικές χορογραφίες. Ο Philip Craft χορογραφεί επίσης για μένα στη Σκάλα του Μιλάνου. Έτσι, το επίπεδο του χορού είναι φανταστικό. Επιπλέον, αυτή η επιστημονική αφήγηση με την τρισδιάστατη προβολή είναι μια καθηλωτική εικόνα. Και είναι σίγουρα κάτι πολύ διαφορετικό. Πιστεύω ότι ο κόσμος θα απολαύσει και θα λατρέψει αυτήν την παράσταση.